ارتشبد نعمت‌الله نصيري

ارتشبد نعمت‌الله نصيري كه 13 سال رياست سازمان اطلاعات و امنيت كشور ـ ساواك ـ را بر عهده داشت در مرداد 1289 در سمنان متولد شد ،در 1311 وارد دانشكده افسري شد و در 1313 درجه ستوان دومي گرفت. او 10 سال اوليه خدمت خود را در دانشكده افسري گذراند و در بخشي از اين مدت با محمد رضا پهلوي در دانشكده مزبور، دوست و هم دوره بود.

وي پس از فارغ‌التحصيلي از دانشكده افسري، مشاغل مختلف نظامي اختيار كرد. در جلد دوم ظهور و سقوط سلطنت پهلوي ،مناصب نظامي نصيري از زمان فارغ‌التحصيلي از دانشكده افسري تا احراز فرماندهي گارد شاهنشاهي، به نقل از اسناد ساواك به اين شرح اشاره شده است:

«فرمانده دسته مسلسل سنگين، فرمانده دسته و گروهان دانشكده افسري، معاون دانشكده تكميلي افسري، فرمانده گردان 2 هنگ 18 كرمان، فرمانده گردان مستقل سيرجان، فرمانده گردان پياده دانشكده افسري، فرمانده دوره تكميلي و معاون رسته پياده دانشكده افسري، رئيس ستاد دژبان مركز، فرمانده دانشكده پياده و فرمانده هنگ پياده پهلوي».1

نعمت‌الله نصيري در سال 1329 با درجه سرهنگي به فرمانده گارد شاهنشاهي منصوب گرديد. او در همين سمت در??مرداد 1332 به دستور شاه مأمور ابلاغ دستور وي مبني بر انفصال مصدق از نخست‌وزيري و انتصاب فضل‌الله زاهدي به جاي وي گرديد. ليكن در 25 مرداد هنگام مراجعه به منزل مصدق به دستور سرتيپ رياحي رئيس ستاد وقت ارتش توقيف و زنداني شد. چند روز بعد پس از پيروزي كودتاي 28 مرداد 1332 وي و جمعي از نظاميان بلند پايه وابسته به گارد شاهنشاهي كه به دستور دولت مصدق در جريان كودتا دستگير شده بودند آزاد شدند. نصيري سپس در حمله به منزل مصدق و تصرف آن كه منجر به فرار مصدق گرديد، نقش فرماندهي داشت. او پس از بازگشت شاه به كشور به درجه سرتيپي و در 1336 به درجه سرلشكري ارتقاء يافت. در مهر سال 1339 به سمت معاونت آجوداني و در آذر ماه همان سال به سمت رياست شهرباني كل كشور منصوب گرديد. او رد مرداد سال 1341 به درجه سپهبدي ارتقاء و در 15 خرداد 1342 همزمان با قيام اسلامي مردم تهران به حمايت از امام خميني به سمت فرمانداري نظامي تهران و حومه منصوب شد. او در تهران حكومت نظامي اعلام كرد و به سركوب شديد مردم پرداخت. نصيري در 10 بهمن 1343 در دولت اول امير عباس هويدا به سمت معاونت نخست‌وزير و رئيس سازمان اطلاعات و امنيت كشور ـ ساواك ـ منصوب شد.

ساواك در دوران نصيري به اوج خشونت و سركوب مخالفان گرايش يافت. تيم سه نفره نصيري، ثابتي و معتضد، از ساواك يك سرويس امنيتي خشن و بي‌رحم بوجود آوردند. 2

نصيري توسط هويدا به داخل شبكه فراماسونري نيز راه يافت و در جلسات لژ بزرگ ايران شركت كرد. 3 او سمت رياست ساواك را تا زمان انقلاب اسلامي ايران حفظ كرد. به موجب اسناد لانه جاسوسي، نصيري در تمامي مناصب عمده خود در ارتش، گارد شاهنشاهي، شهرباني و ساواك، در زمينه مسائل امنيتي فردي محافظه كار بود و ترجيح مي‌داد به جاي رسوخ در ميان گروههاي مخالف و پي بردن به اهداف و روشهايشان آنان را يكباره سركوب و نابود كند. نصيري چندين بار از شاه تقاضاي بازنشستگي كرده بود ولي به دليل توانائي وي در سركوب مخالفين، شاه هيچگاه با درخواست وي موافقت نكرد و همواره از او خواسته بود تا در مقام خود باقي بماند.

نصيري در 12 مهر 1350 به دستور شاه به درجه ارتشبدي نائل شد اما با اوجگيري انقلاب اسلامي، به پيشنهاد دولت نظامي غلامرضا ازهاري به عنوان گامي در جهت فرونشاندن خشم مردم در خرداد 1357 از رياست ساواك بركنار و به عنوان سفير به پاكستان اعزام شد. چندي بعد حكومت ازهاري با موافقت شاه و در عقب‌نشيني گام به گام خود در برابر انقلاب، نصيري را به تهران فراخواند و در 17 آبان 1357 در يك اقدام نمايشي او را بازداشت كرد. نصيري در 22 بهمن 1357 توسط مردم دستگير شد و در 27 بهمن 1357 به حكم دادگاه انقلاب اسلامي به جرم ارعاب در جامعه و كشتار مردم در سالهاي رياست بر ساواك و شهرباني تيرباران گرديد.

پي‌نوشت‌ها:

1. از ظهورتا سقوط، مجموعه اسناد لانه جاسوسي، ج 1، ص 173.

2. ظهور و سقوط سلطنت پهلوي، مؤسسه مطالعات و پژوهشهاي سياسي، ج 2، ص 189.

3. ظهور و سقوط، همان، ص 392